स्मार्ट मीटरमुळे उघड झाला घरातील 'अदृश्य वीजचोर'; स्टँडबायवरील उपकरणे वाढवत आहेत वीज बिल

 

वीज बिल वाढण्यामागे 'फँटम लोड' कारणीभूत; महावितरण अभियंत्यांचा महत्त्वपूर्ण सल्ला

दि. २०:-

स्मार्ट मीटरमुळे उघड झाला घरातील 'अदृश्य वीजचोर', ही बातमी घरातील वीज उपकरणे बंद असतानाही येणाऱ्या जादा वीज बिलामागील तांत्रिक कारणांवर प्रकाश टाकते. बऱ्याचदा नागरिक स्मार्ट मीटरमध्ये बिघाड असल्याची शंका व्यक्त करतात, परंतु वीज तज्ज्ञांच्या मते याला 'फँटम लोड' (Phantom Load) किंवा 'स्टँडबाय पॉवर' कारणीभूत असते.

'अदृश्य वीजचोर' म्हणजे काय?

 टीव्ही, सेट-टॉप बॉक्स, एसी, वाय-फाय राउटर, मायक्रोवेव्ह, कॉम्प्युटर आणि मोबाईल/लॅपटॉपचे चार्जर यांसारखी उपकरणे आपण फक्त रिमोटने किंवा बटण चालू ठेवून बंद करतो. अशा वेळी ती पूर्णपणे बंद न होता **'स्टँडबाय मोड'**वर राहतात.

बिलात वाढ: ही उपकरणे डोळ्यांना बंद दिसत असली, तरी ती सातत्याने अल्प प्रमाणात वीज वापरत असतात. स्मार्ट मीटर ही सूक्ष्म वीज वापरही अचूकपणे नोंदवतो. तज्ज्ञांनुसार, घराच्या एकूण वीज बिलापैकी सुमारे ५ ते १० टक्के खर्च हा केवळ या स्टँडबाय मोडवरील उपकरणांमुळे होतो, जो वर्षभरात मोठी रक्कम बनतो.

वीज बचतीसाठी तज्ज्ञांचे उपाय

या 'अदृश्य वीजचोरापासून' सुटका करण्यासाठी बातमीत खालील महत्त्वाचे उपाय सुचवले आहेत:

मुख्य स्विच बंद करा: उपकरण वापरून झाल्यावर ते फक्त रिमोटने बंद न करता मुख्य बोर्डवरील स्विच (बटण) बंद करा.

चार्जर प्लगमधून काढा: मोबाईल आणि लॅपटॉपचे चार्जर वापरत नसताना सॉकेटमध्ये तसेच सोडू नका, ते बाहेर काढा.

रात्री वाय-फाय बंद करा: रात्री झोपताना गरज नसल्यास वाय-फाय राउटर पूर्णपणे बंद करा.

पॉवर स्ट्रिपचा वापर: एकाच ठिकाणी अनेक उपकरणे असल्यास (उदा. टीव्ही, होम थिएटर, सेट-ऑफ बॉक्स) सर्व उपकरणांसाठी एकाच 'पॉवर स्ट्रिप'चा वापर करा, जेणेकरून एकाच बटणाने सर्व बंद करता येईल.

कार्यक्षम उपकरणे: नवीन उपकरणे खरेदी करताना कमी स्टँडबाय वीज वापरणारी व स्टार रेटिंग असलेली उपकरणे निवडा.

योग्य अर्थिंगचे (Earthing) महत्त्व

महावितरणचे सहायक अभियंता उमेश शिंदे यांच्या माहितीनुसार, वीज बचतीसोबतच घरातील अर्थिंग योग्य असणे अत्यंत गरजेचे आहे:

योग्य अर्थिंगमुळे उपकरणांमध्ये बिघाड झाल्यास किंवा 'लिकेज करंट' (Leakage Current) तयार झाल्यास अतिरिक्त वीज जमिनीत प्रवाहित होते. यामुळे घरातील सदस्यांना विजेचा धक्का बसत नाही.

दर्जेदार अर्थिंगमुळे शॉर्टसर्किट होऊन आग लागण्याची शक्यता कमी होते. तसेच गिझर, वॉशिंग मशीन आणि फ्रिज यांसारख्या महागड्या उपकरणांचे नुकसान टळते.

फँटम लोड आणि खराब अर्थिंग या दोन्ही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. चुकीच्या अर्थिंगमुळे वीज बिल वाढत नसले तरी सुरक्षिततेचा मोठा धोका निर्माण होतो. त्यामुळे घरातील अर्थिंग, MCB आणि RCCB/ELCB ची नियमित तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.