सिमेंट-लोखंडाविना १३७ वर्षांपासून उभा 'पाण्यावरचा पाण्याचा पूल'; रुड़कीच्या धर्तीवर उत्तर प्रदेशात ब्रिटिश इंजिनिअर्सनी घडवला होता चमत्कार!

 उत्तर प्रदेशातील बुलंदशहर आणि अलीगढ-अतरौली क्षेत्राजवळ असलेल्या कासगंजमधील काली नदीवरील 'नादरई एक्व्हाडक्ट' (ज्याला स्थानिक भाषेत 'झाला का पूल' म्हणतात) हा आजही जगभरातील इंजिनिअर्ससाठी एक मोठा कुतूहल आणि अभ्यासाचा विषय बनला आहे. तुम्ही दिलेल्या वर्णनानुसार (रोडकी/रुड़की, सोलानी आणि काली नदी), हा तोच ऐतिहासिक पूल आहे ज्याची रचना हुबेहूब उत्तराखंडमधील रुड़की येथील सोलानी नदीवरील पुलासारखी करण्यात आली आहे.

नादरई एक्व्हाडक्ट (झाला का पूल) - कासगंज (अतरौली-बुलंदशहर जवळ)

हा पूल तुमच्या वर्णनाशी अगदी तंतोतंत जुळतो. हा उत्तर प्रदेशातील अतरौली आणि बुलंदशहरच्या पुढे कासगंज जिल्ह्यातील नादरई येथे आहे.

'पाण्यावरून वाहते पाणी' – अद्भूत रचना

या पुलाची सर्वात मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण बातमी म्हणजे याची रचना. या पुलाच्या खालून उत्तर प्रदेशातील 'काली नदी' वाहते, तर या पुलाच्या अगदी वरून 'अप्पर गंगा कालवा' (Upper Ganga Canal) वाहत जातो. म्हणजेच एकाच वेळी एका नदीच्या वरून दुसरी नदी (कालवा) कृत्रिमरीत्या वाहती ठेवण्यात ब्रिटिश इंजिनिअर्सना यश आले होते.हा १८८९ मध्ये ब्रिटिश इंजिनिअर्सनी बांधलेला एक चमत्कार आहे. 

 सिमेंट आणि लोखंडाचा अजिबात वापर नाही!

आजच्या काळात मोठे पूल बांधण्यासाठी हजारो टन सिमेंट आणि स्टील वापरले जाते. मात्र, १८८९ मध्ये तयार झालेल्या या पुलाच्या बांधकामात एक ग्रॅम सिमेंट किंवा लोखंडाचा वापर करण्यात आलेला नाही. हा पूल पूर्णपणे चुना, गूळ, बेलफळाचा रस आणि उडीद डाळीचे पाणी यांसारख्या पारंपरिक आणि सेंद्रिय पदार्थांचे मिश्रण (गारा) करून विटांच्या साहाय्याने बांधला गेला आहे. १३५ पेक्षा जास्त वर्षे उलटूनही हा पूल आजही तेवढाच मजबूत आहे..

अतरौली आणि छर्रा विधानसभा क्षेत्रातील गावकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी काली नदीवर ₹४० कोटी खर्चून नवीन उड्डाणपुलांचे (Flyovers) काम सुरू झाले आहे, जे २०२७ पर्यंत पूर्ण होईल.

सोलानी एक्व्हाडक्ट - रुड़की (उत्तराखंड)

हा पूल १८४२ ते १८५३ दरम्यान .

पर्यटक आणि स्थानिक लोकांमध्ये बऱ्याचदा या पुलाच्या नावावरून संभ्रम होतो. वास्तविक पाहता, भारतातील असा पहिला 'पाण्यावर पाण्याचा पूल' उत्तराखंडमधील रुड़की शहरात 'सोलानी नदी'वर १८४२ ते १८५३ दरम्यान ब्रिटिश इंजिनिअर सर प्रोबी थॉमस कॉटली यांनी फक्त विटा आणि चुन्याच्या मदतीने बांधला होता. येथे खालून सोलानी नदी वाहते आणि वरून गंगा कालवा जातो  (ज्याला सोलानी एक्व्हाडक्ट म्हणतात). अतरौली आणि बुलंदशहरच्या जवळ राहणाऱ्या लोकांना हा चमत्कार जवळून पाहता यावा, म्हणून ब्रिटिश सरकारने रुड़कीच्या सोलानी पुलाची हुबेहूब प्रतिकृती उत्तर प्रदेशातील कासगंजच्या नादरई येथे काली नदीवर उभारली. यामुळेच लोक याला 'रुड़कीसारखा पूल' म्हणून ओळखतात.

 बुलंदशहर बायपास काली नदी पूल 

बुलंदशहर बायपास रस्त्यावरील काली नदीच्या नवीन पुलाचे काम ९०% पूर्ण झाले आहे. सुमारे ₹५८ कोटी खर्चून या रस्त्याचे रुंदीकरण आणि पुलाचे काम करण्यात आले आहे. या पुलाचा अप्रोच रोड अजून पूर्ण व्हायचा आहे, तरीही ट्रॅफिक जाम टाळण्यासाठी वाहनांची ये-जा सुरू झाली आहे. 

अतरौली-बुलंदशहर जवळील पाण्यावरून पाणी जाणाऱ्या  कासगंजचा 'नादरई पूल' (झाला का पूल) आहे, ज्याची रचना रुड़कीच्या सोलानी पुलासारखीच आहे.

स्थानिक नागरिक आणि इतिहासप्रेमींकडून या दोन्ही पुलांना (नादरई आणि रुड़की येथील सोलानी) राष्ट्रीय ऐतिहासिक वारसा घोषित करण्याची मागणी सातत्याने होत आहे.

 आजही या पुलावरून हजारो गॅलन पाणी कोणतीही गळती न होता अगदी सुरक्षितपणे पुढे वाहून नेले जाते.

अभियांत्रिकीचा हा असा दुर्मिळ चमत्कार आहे, जिथे खाली नदीचा प्रवाह आणि वरून कालव्याचे पाणी एकमेकांना न मिळता स्वतंत्रपणे वाहतात.