अन्नदान: पोट भरण्यापलीकडचे ‘मन’ भरणारे एक जागतिक कर्तव्य

दि.३०

भारतीय संस्कृतीत ‘अन्नं परब्रह्म’ मानले गेले आहे. प्राचीन काळापासून अन्नदानाला सर्वश्रेष्ठ दान म्हटले गेले आहे. परंतु, आजच्या २१ व्या शतकात अन्नदानाची व्याख्या आणि गरज बदलली आहे. आज अन्नदान म्हणजे केवळ एखाद्या धार्मिक कार्यक्रमात किंवा मंदिराबाहेर गरीबांना जेवण देणे एवढ्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. आज अन्नदान ही एक सामाजिक जबाबदारी आणि 'ग्लोबल' गरज बनली आहे.

 भुकेची भाषा जागतिक आहे

जगात अनेक भाषा आहेत, अनेक धर्म आहेत. पण भुकेची भाषा संपूर्ण जगात एकच आहे. श्रीमंत असो की गरीब, प्रत्येकाला भूक लागते. एका भुकेलेल्या व्यक्तीला अन्न देणे, म्हणजेच त्याच्या जगण्याच्या हक्काचा आदर करणे होय. जेव्हा आपण एखाद्याला अन्न देतो, तेव्हा आपण फक्त त्याचे पोट भरत नाही, तर त्याला जगण्याची नवीन उमेद आणि आशेचा किरण दाखवत असतो. 

आज तंत्रज्ञानाच्या युगात अन्नदानाने एक नवे रूप घेतले आहे:

 अनेक शहरांमध्ये तरुणांनी एकत्र येऊन 'रोटी बँक' सुरू केल्या आहेत. लग्नकार्यात किंवा हॉटेल्समध्ये उरलेले ताजे अन्न गोळा करून ते गरजूंपर्यंत पोहोचवले जाते.

आधुनिक अन्नदानाचा पहिला नियम म्हणजे 'अन्न वाया न घालवणे'. आपल्या ताटात अन्न न सोडणे, हे देखील अन्नदानाइतकेच पवित्र काम आहे.

अनेक सोसायट्या आणि संस्था एकत्र येऊन गरीब मजूर, अनाथ मुले यांच्यासाठी रोजचे जेवण तयार करतात.

 अन्नदान केल्याने माणसातील अहंकार कमी होतो आणि कृतज्ञतेची भावना वाढीस लागते.दुसऱ्याच्या तृप्त चेहऱ्यावरील आनंद पाहून मनाला मिळणारे समाधान हे कोणत्याही संपत्तीपेक्षा मोठे असते.समाजातील दरी कमी करण्यासाठी आणि बंधुभाव वाढवण्यासाठी अन्नदान हे एक उत्तम माध्यम आहे.

अन्नदान हे केवळ पुण्य कमावण्याचे साधन नाही, तर ते मानवतेचे लक्षण आहे. "ज्याला अन्न मिळाले, त्याला जीवन मिळाले." म्हणूनच, आपल्या वाढदिवसाला, सणासुदीला किंवा कोणत्याही आनंदाच्या प्रसंगी मोठ्या पार्ट्यांवर अवाढव्य खर्च करण्याऐवजी, किमान काही गरजू लोकांच्या भोजनाची सोय करणे, हेच खरे अन्नदान ठरेल.

संत तुकाराम महाराज म्हणतात: "ज्यांचा अंतरात्मा भुकेला आहे, त्याला अन्न देणे हेच खरे भजन आणि पूजन आहे."

राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज म्हणतात: "अन्नदान हे सर्वश्रेष्ठ दान आहे, कारण यामुळे मानवाच्या आत्म्याला तात्काळ तृप्ती मिळते."

स्वामी विवेकानंद यांचा विचार: "जोपर्यंत देशात एकही व्यक्ती भुकेली आहे, तोपर्यंत प्रत्येक सुशिक्षित आणि श्रीमंत व्यक्तीने स्वतःला ऋणी समजले पाहिजे."

 "ताटात अन्न सोडताना त्यांचा नक्की विचार करा, जे दिवसाची सुरुवात रिकाम्या पोटी करतात आणि रात्री रिकाम्या पोटीच झोपतात."

अन्नदान करण्यासाठी खूप श्रीमंत असण्याची गरज नसते, तर मोठ्या मनाची गरज असते. 
 

स्वतःच्या किंवा मुलांच्या वाढदिवसाला, लग्नाच्या वाढदिवसाला महागड्या हॉटेल्समध्ये पार्ट्यांवर अवाढव्य खर्च करण्याऐवजी, अनाथ आश्रमात किंवा वृद्धाश्रमात जाऊन अन्नदान करावे.

हॉटेल्समध्ये जेवायला गेल्यावर अन्न शिल्लक राहिले तर ते तिथेच टाकून न देता 'पार्सल' करून घ्यावे आणि रस्त्यावरील एखाद्या भुकेलेल्या व्यक्तीला द्यावे.

 घरात कोणताही सण-उत्सव असेल, तेव्हा आपल्या घराचे काम करणाऱ्या मदतनीसांना (कामवाल्या मावशी, वॉचमन) गोडधोड अन्न सन्मानाने द्यावे.

 संत कबीर म्हणतात, "साई इतना दीजिये, जामे कुटुंब समाये, मैं भी भूखा ना रहूँ, साधू ना भूखा जाये।" म्हणजेच आपल्याकडे इतके अन्न नक्कीच असावे जेणेकरून आपले पोट भरेल आणि दारावर आलेला कोणताही याचक भुकेला जाणार नाही. चला तर मग, या आधुनिक युगात अन्न वाया न घालवण्याचा आणि किमान एका भुकेल्या व्यक्तीचे पोट भरण्याचा प्रामाणिक संकल्प करूया.