दि. ३०:-
हिंदी पत्रकारिता दिन: भारतातील पहिल्या हिंदी वृत्तपत्राचा गौरवशाली इतिहास
📜 'उदंत मार्तंड' हे भारतातील पहिले हिंदी वृत्तपत्र असून, त्याच्या प्रकाशन दिनानिमित्त (३० मे) दरवर्षी भारतात 'हिंदी पत्रकारिता दिन' साजरा केला जातो.
पहिले प्रकाशन: ३० मे १८२६
प्रकाशन स्थळ: कलकत्ता (आताचे कोलकाता), अमर तल्ला लेन, कोलू टोला परिसर
साप्ताहिक (हे वृत्तपत्र दर मंगळवारी प्रकाशित होत असे)
संपादक आणि प्रकाशक: पंडित जुगल किशोर शुक्ल (मूळचे कानपूरचे वकील)
ध्येय वाक्य: "हिंदुस्थानियों के हित के हेत" (हिंदुस्थानी लोकांच्या कल्याणासाठी)
अर्थ: 'उदंत मार्तंड' या शब्दाचा शाब्दिक अर्थ 'उगवता सूर्य' असा आहे.
१९व्या शतकाच्या सुरुवातीला ब्रिटिश भारतात इंग्रजी, पर्शियन (फारसी) आणि बंगाली भाषांमध्ये अनेक वृत्तपत्रे प्रकाशित होत होती. मात्र, देशात मोठ्या संख्येने बोलल्या जाणाऱ्या हिंदी भाषिक जनतेला स्वतःच्या भाषेत वृत्तपत्र उपलब्ध नव्हते. ही उणीव दूर करण्यासाठी पंडित जुगल किशोर शुक्ल यांनी कोलकात्याला आपली कर्मभूमी बनवून हे धाडसी पाऊल उचलले.
या वृत्तपत्रात वापरल्या गेलेल्या तत्कालीन 'खडी बोली' भाषेला 'मध्यदेशीय भाषा' असे संबोधण्यात आले होते.
या वृत्तपत्राच्या पहिल्या अंकात छापलेली बातमी अतिशय रंजक होती, जी हिंदी पत्रकारितेची पहिली अधिकृत बातमी मानली जाते.
'उदंत मार्तंड' हे वृत्तपत्र दुर्दैवाने जास्त काळ टिकू शकले नाही. अवघ्या दीड वर्षात, म्हणजेच ४ डिसेंबर १८२७ रोजी त्याचे प्रकाशन कायमचे बंद करावे लागले.
कोलकात्याबाहेर (विशेषतः हिंदी भाषिक राज्यांमध्ये) वृत्तपत्र पाठवण्यासाठी ब्रिटिश सरकारकडून टपाल दरांमध्ये कोणतीही सवलत मिळाली नाही. यामुळे वृत्तपत्र दूरवर पोहोचवणे आर्थिकदृष्ट्या परवडणारे नव्हते.
कोलकात्यामध्ये हिंदी भाषिक वाचकांची संख्या मर्यादित होती आणि लांबच्या वाचकांपर्यंत वृत्तपत्र पोहोचवणे कठीन होते.
ब्रिटिश सरकारने या वृत्तपत्राला कोणतेही आर्थिक सहकार्य किंवा जाहिराती दिल्या नाहीत.
आर्थिक टंचाईमुळे पंडित जुगल किशोर शुक्ल यांना याचे केवळ ७९ अंक प्रकाशित करता आले आणि अखेर हे वृत्तपत्र बंद झाले.
🌟 हिंदी पत्रकारितेतील महत्त्व आणि वारसा
जरी 'उदंत मार्तंड' अल्पायुषी ठरले, तरी त्याने भारतातील हिंदी पत्रकारितेचा पाया रचला. परकीय राजवटीत देशवासियांच्या हक्कासाठी आणि जनजागृतीसाठी आवाज उठवण्याचे मोठे काम या वृत्तपत्राने केले. यामुळेच ३० मे हा दिवस संपूर्ण देशात पत्रकारितेचा एक सुवर्णक्षण आणि 'हिंदी पत्रकारिता दिन' म्हणून आदराने साजरा केला जातो. या वृत्तपत्राच्या ऐतिहासिक सुरुवातीला २०० वर्षे पूर्ण होत आहेत. [
0 Comments