दंतकथा वाटावी अशी ६८ वर्षांची गुरु-शिष्य परंपरा: प्रा. प. सी. काणे आणि 'भाऊराव' बी. टी. देशमुख - Gramin Uday

Breaking

Home Top Ad

Responsive Ads Here


Sunday, June 21, 2026

दंतकथा वाटावी अशी ६८ वर्षांची गुरु-शिष्य परंपरा: प्रा. प. सी. काणे आणि 'भाऊराव' बी. टी. देशमुख


 प्रा. डॉ. बी. टी. (भाऊराव) देशमुख



दि. २२:-

ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ आणि माजी आमदार प्रा. बी. टी. देशमुख (भाऊराव) यांच्या निधनानंतर, त्यांचे गुरु व्ही. एम. व्ही. कॉलेजचे माजी प्राचार्य आदरणीय प्रा. प. सी. काणे यांच्यासोबत असलेल्या प्रदीर्घ ६८ वर्षांच्या गुरु-शिष्य नात्याचा घेतलेला वेध. 

ही बातमी विदर्भातील शिक्षण चळवळीचे महामेरू आणि अमरावती पदवीधर मतदारसंघाचे माजी आमदार प्रा. डॉ. बी. टी. (भाऊराव) देशमुख यांच्या नुकत्याच झालेल्या निधनानंतर, त्यांच्या गुरु-शिष्य परंपरेला उजाळा देणारा एक अत्यंत भावूक लेख आहे. 

सलग तीन दशके विधान परिषदेत शिक्षकांचे आणि पदवीधरांचे अचूक प्रतिनिधित्व करणारे डॉ. देशमुख 'नुटा' (NUTA) संघटनेचे शिल्पकार होते. 

सभागृहात केवळ आकडेवारी आणि पुराव्यांच्या आधारे सरकारला धारेवर धरण्याचे त्यांचे कसब अद्वितीय होते. विदर्भाच्या सिंचन अनुशेषाचा प्रश्न राज्य पातळीवर मांडून त्यांनी या भागाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आयुष्यभर संघर्ष केला.
 'माझ्या आधी कसा रे गेलास भाऊराव...' गुरुची आर्त हाक
विदर्भाच्या शैक्षणिक आणि वैचारिक क्षेत्राचे मार्गदर्शक प्रा. डॉ. बी. टी. देशमुख सरांचे नुकतेच वयाच्या ८७ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या पार्थिवाचे दर्शन घेण्यासाठी त्यांचे गुरु, ९४ वर्षीय प्रा. प. सी. काणे सर आले होते. आपल्या लाडक्या शिष्याला (भाऊराव) मृत्यूपंथावर पडलेले पाहून काणे सरांच्या मुखातून अत्यंत भावूक शब्द बाहेर पडले— "माझ्या आधी कसा रे गेलास भाऊराव..." हा प्रसंग पाहून तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येकाच्या डोळ्यात पाणी आले. 
६८ वर्षांचे प्रदीर्घ ऋणानुबंध
प्रा. काणे सर आणि भाऊराव देशमुख यांच्यातील हे नाते केवळ एका मित्राचे किंवा शिक्षकाचे नव्हते, तर ते एका ऋषितुल्य गुरुचे आपल्या अत्यंत लाडक्या शिष्याशी असलेले नाते होते. भाऊराव देशमुखांनी कायम अभिमानाने आणि कृतज्ञतेने सांगितले होते की, "मंजुषा, भाऊराव माझ्यामुळे नाही घडला, मी भाऊरावमुळे आहे... जे काही आहे, ज्या काही नावाने मी ओळखला जातो, ते फक्त भाऊरावमुळे!" आजच्या व्यावसायिक आणि स्वार्थी जगात अशी गुरु-शिष्याची निस्पृह जोडी मिळणे दुर्मिळ आहे.
 निस्पृह आणि साधे राहणीमान
लेखिका डॉ. मंजुषा वाठ नमूद करतात की, बी. टी. देशमुख सलग ३० वर्षे (६ टर्म) विधान परिषदेचे आमदार राहिले, परंतु त्यांनी कधीही त्याचा अहंकार बाळगला नाही. त्यांची राहणीमान अत्यंत साधी होती. अमरावतीमधील त्यांच्या घरासमोर आजही साधे नाव लिहिले आहे. नागपूर विद्यापीठाच्या कुलपेढ्या सांभाळणारे आणि 'नुटा' (NUTA) संघटनेचे शिल्पकार असलेले हे नेतृत्व शेवटपर्यंत अतिशय सामान्य माणसासारखे जगले. 
 विदर्भाच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर संघर्ष
बी. टी. देशमुख यांनी केवळ शिक्षकांच्या हक्कांसाठीच नाही, तर विदर्भाच्या सिंचन अनुशेषावर आणि विकासावर आकडेवारीनिशी सरकारला सभागृहात धारेवर धरले. त्यांचे जाणे केवळ एका लोकप्रतिनिधीचे जाणे नसून, एका संपूर्ण अभ्यासू आणि निस्पृह संसदीय कालखंडाचा अंत आहे. 
 मुख्यमंत्र्यांकडून शोक व्यक्त

माजी आमदार, शिक्षणतज्ञ आणि विविध सामाजिक प्रश्नांचे गाढे अभ्यासक, ज्येष्ठ नेते प्रा. बी. टी. देशमुख यांच्या निधनाने महाराष्ट्र एका मोठ्या संघर्षशील नेतृत्त्वाला मुकला आहे. माझ्या जीवनातील एक मार्गदर्शक मी गमावला आहे, अशी भावपूर्ण श्रद्धांजली मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केली आहे. ज्यासाठी संघर्ष केला, त्यासाठी जीवन समर्पित असेच आयुष्य ते जगले. मला तर त्यांच्याकडून व्यक्तिगतदृष्ट्या खूप काही शिकायला मिळाले. त्यांचे कायमच मोलाचे मार्गदर्शन मिळायचे. राजकारण आणि समाजकारण एकच आहे, असे मानणार्‍या पिढीचे ते नेतृत्त्व करीत होते, असं मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी म्हटलं आहे.

सर्वांचे बीटी सर. विदर्भाचे त्रिकालदर्शी वैभव. बाणेदार आणि पाणेदार माणूस. बीटी सरांचे आपल्यातून जाणे ही न भरून निघणारी हानी आहे. सामाजिक जाणिवांचे निरामय आणि राजकारणातील निरागस व्यक्तित्व आज लोप पावले. सार्वजनिक आयुष्य कसे असावे, याचा आरस्पानी वस्तुपाठ म्हणजे सरांचे जगणे. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, संत गाडगेबाबा, डॉ. पंजाबराव देशमुख, शिवाजीराव पटवर्धन यांच्या विचारांचे पाईक असलेल्या बीटी देशमुखांनी सलग पाच वेळा अमरावती विभाग पदवीधर मतदारसंघाचे विधानपरिषदेत प्रतिनिधित्व केले, असं चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी म्हटलं आहे. 
शेवटचा सन्मान
व्ही. एम. व्ही. कॉलेजच्या सुवर्ण महोत्सवा दरम्यान आयोजित माजी विद्यार्थी मेळाव्यात, संस्थेचे माजी विद्यार्थी म्हणून बी. टी. सरांना जीवंतपणीचा गौरव म्हणून 'जीवनगौरव पुरस्कार' काणे सरांच्या हस्तेच प्रदान करण्यात आला होता, ज्याचे लेखिका स्वतः साक्षीदार होत्या.
हा लेख प्रा. बी. टी. देशमुख आणि प्रा. प. सी. काणे या दोन मोठ्या आणि तत्त्वनिष्ठ व्यक्तिमत्त्वांमधील अलौकिक नात्याला आणि विदर्भाच्या शिक्षण क्षेत्रातील त्यांच्या अमूल्य योगदानाला दिलेली एक भावपूर्ण श्रद्धांजली आहे. 

लेखिका: 
            

Post Bottom Ad

Responsive Ads Here

Pages