"स्त्री आणि नाईट गाऊन: संस्कृती, आरोग्य आणि आध्यात्मिक दृष्टीक्षेप"

 दि. २६ Feb २०२६ 

 "घरातील मर्यादा आणि पेहरावाचे महत्त्व: नाईट गाऊनबद्दल विशेष विचार"

पेहराव की आवरण? नाईट गाऊन संस्कृती आणि हरवत चाललेली 'लय'

विवाहित किंवा अविवाहित स्त्रियांनी 'नाईट गाऊन' (Nightgown) का घालू नये, यामागे धार्मिक, शास्त्रीय आणि सामाजिक अशी विविध कारणे सांगितली जातात. या विषयावर काही महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:

आजच्या धावपळीच्या युगात 'कम्फर्ट' (Comfort) या नावाखाली आपण अनेक पाश्चात्य गोष्टींचा स्वीकार केला आहे, त्यापैकीच एक म्हणजे 'नाईट गाऊन'. केवळ सोय म्हणून पाहिल्या जाणाऱ्या या पेहरावाचा खोलवर विचार केल्यास, त्याचे आपल्या ऊर्जाचक्रावर आणि व्यक्तिमत्त्वावर होणारे परिणाम थक्क करणारे आहेत.

 नकारात्मक शक्तींचा प्रभाव

अनेक आध्यात्मिक समजुतींनुसार, सैल आणि सुटसुटीत कपड्यांमुळे शरीरातील नैसर्गिक ऊर्जा विखुरली जाते. विशेषतः रात्रीच्या वेळी नकारात्मक लहरी सक्रिय असतात, अशा वेळी शरीराचे संरक्षण करण्यासाठी पूर्ण आणि व्यवस्थित कपडे असणे आवश्यक मानले जाते.

 सात्त्विकता आणि संस्कृती
भारतीय संस्कृतीत पेहरावाकडे केवळ शरीर झाकण्याचे साधन म्हणून न बघता, त्यातून व्यक्त होणारी सात्त्विकता महत्त्वाची मानली जाते. नाईट गाऊन हा पाश्चात्य पेहराव असल्याने, त्यात भारतीय परंपरेनुसार अपेक्षित असलेली 'मर्यादा' किंवा 'लय' नसते, असे मानले जाते 

कौटुंबिक शिष्टाचार
घरात वडीलधारी माणसे किंवा मुले असताना अतिशय सैल किंवा ट्रान्सपरंट नाईट गाऊन घालणे हे अनेकदा संकोचदायक ठरू शकते. घराची शिस्त आणि मर्यादा राखण्यासाठी साडी किंवा पंजाबी ड्रेस अधिक योग्य मानला जातो 

आरोग्यविषयक दृष्टिकोन
काही जण असे मानतात की, रात्रीच्या वेळी शरीर पूर्णपणे झाकलेले नसल्यास थंडी किंवा वातावरणातील बदलांचा शरीरावर लवकर परिणाम होऊ शकतो. तसेच, सुती कपड्यांऐवजी सिंथेटिक नाईट गाऊन वापरल्यास त्वचेचे विकार होण्याची शक्यता असते.

मानसिक स्थिती
पेहरावाचा आपल्या मानसिकतेवर परिणाम होतो. 'नाईट गाऊन' घातल्यावर शरीरात एक प्रकारचा आळस किंवा विस्कळीतपणा जाणवू शकतो, तर नीटनेटके कपडे घातल्याने मनाला एक प्रकारचा संयम मिळतो 

नाईट गाऊन घालणे किंवा न घालणे हा पूर्णपणे वैयक्तिक आवडीचा आणि सोयीचा प्रश्न आहे. तथापि, आपल्या संस्कृतीचा आणि कौटुंबिक वातावरणाचा विचार करून योग्य त्या पेहरावाची निवड करणे नेहमीच श्रेयस्कर ठरते.भारतातील सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक संस्थांनी महिलांना नाईट गाऊनचा वापर केवळ झोपण्यापुरता मर्यादित ठेवण्याचे आवाहन केले असून, तो आळस आणि पाश्चात्य संस्कृतीचे प्रतीक मानला जात आहे  

 धार्मिक शिष्टाचार, मानसिक उत्साह आणि सामाजिक प्रतिष्ठेच्या कारणास्तव, घरातील वडीलधाऱ्यांसमोर किंवा सार्वजनिक ठिकाणी साडी किंवा पंजाबी ड्रेस यांसारख्या सात्त्विक वेशाला प्राधान्य देण्याचा सल्ला दिला जात आहे  

शरीराची ऊर्जा आणि संरक्षणात्मक कवच

भारतीय योगशास्त्रानुसार, मानवी शरीराभोवती एक 'प्राणिक कवच' (Aura) असते. जेव्हा आपण साडी किंवा चुडीदार यांसारखे अंगभर आणि शरीराला व्यवस्थित बसणारे कपडे घालतो, तेव्हा ही ऊर्जा शरीरात संकलित राहण्यास मदत होते. याउलट, नाईट गाऊनसारखे अत्यंत सैल आणि दिशाहीन कापड शरीराची ही ऊर्जा विखुरण्यास कारणीभूत ठरते. रात्रीच्या वेळी, जेव्हा शरीर विश्रांतीच्या स्थितीत असते, तेव्हा अशा विखुरलेल्या ऊर्जेमुळे मन अधिक विचलित होऊ शकते 

'लय' आणि 'आळस' यातील सूक्ष्म रेषा

कोणताही पेहराव हा केवळ शरीरासाठी नसून तो मनासाठीही असतो. नाईट गाऊन घातल्यानंतर शरीरात येणारा शिथिलपणा अनेकदा 'आळसा'कडे झुकणारा असतो. आध्यात्मिक भाषेत सांगायचे तर, नाईट गाऊन हा 'तमोगुणी' वृत्ती वाढवणारा पेहराव मानला जातो. याउलट, सुटसुटीत पण नीटनेटका पेहराव सात्त्विकता टिकवून ठेवतो 

वास्तुशास्त्र आणि घरातील स्पंदने

स्त्रीला घराची 'लक्ष्मी' मानले जाते. तिच्या पेहरावाचा परिणाम घरातील वातावरणावर होत असतो. वास्तुशास्त्रानुसार, घरामध्ये वावरताना स्त्रीचा पेहराव हा मांगल्याचे प्रतीक असावा. नाईट गाऊनमध्ये तो मंगलभाव आणि आदराचे वलय निर्माण होत नाही, जे एका सुसंस्कृत कुटुंबाच्या उभारणीसाठी आवश्यक मानले जाते.

मानसशास्त्रीय परिणाम: 'सेल्फ-डििसप्लिन'चा अभाव

मानसशास्त्र सांगते की, आपण जे कपडे घालतो, त्यानुसार आपली वागणूक ठरते. रात्रीचा पेहराव जर दिवसभर किंवा सकाळी उशिरापर्यंत अंगावर असेल, तर ते आपल्या बेशिस्त जीवनशैलीचे लक्षण ठरते. हा पेहराव स्त्रीमधील 'कर्तृत्वशक्ती' आणि 'जागरूकता' कमी करून तिला सुस्त बनवतो, असा एक वेगळा प्रवाह संशोधनात मांडला जातो

सामाजिक सुरक्षितता आणि भान

आपत्कालीन परिस्थितीत (उदा. आग लागणे, भूकंप किंवा अचानक कोणाचे येणे) नाईट गाऊन हा पेहराव धावपळीसाठी किंवा संरक्षणासाठी अपुरा ठरतो. अशा वेळी साडी किंवा पंजाबी ड्रेस हा अधिक सुरक्षित आणि आत्मविश्वास देणारा ठरतो 

थोडक्यात सांगायचे तर: 'सोय' महत्त्वाची आहेच, पण ती जर आपल्या 'संस्कृती' आणि 'स्वभावा'वर आघात करत असेल, तर त्या सोयीचा पुनर्विचार करणे गरजेचे आहे.