युद्ध छेडणारा राजा कसा बनला 'शांततेचा दूत'? जाणून घ्या चक्रवर्ती सम्राट अशोकांचा गौरवशाली इतिहास!

दि. २१ :-

 प्राचीन भारताचा सुवर्णकाळ आणि महान मौर्य वंशाचे तिसरे शासक चक्रवर्ती सम्राट अशोक यांच्या जीवनप्रवासावर आधारित ऐतिहासिक आणि सविस्तर वृत्त: 

प्राचीन भारताच्या इतिहासात ज्या राजाचे नाव अत्यंत आदराने आणि अभिमानाने घेतले जाते, ते म्हणजे सम्राट अशोक मौर्य (महान सम्राट अशोक). चंद्रगुप्त मौर्याचे नातू आणि बिंदुसार यांचे पुत्र असलेल्या सम्राट अशोकांनी इसवी सन पूर्व २६८ ते २३२ या काळात अखंड भारतावर राज्य केले. त्यांचे साम्राज्य आजच्या अफगाणिस्तानपासून ते थेट बांगलादेशपर्यंत आणि उत्तरेकडून दक्षिणेत कर्नाटकपर्यंत पसरले होते. 

इतिहास आणि मानवजातीला दिशा देणाऱ्या या महान सम्राटाची सविस्तर गाथा :

कलिंगचे युद्ध आणि सम्राटाचे हृदयपरिवर्तन

सम्राट अशोकांच्या जीवनातील सर्वात मोठे वळण म्हणजे कलिंगचे युद्ध (इ.स.पूर्व २६१). कलिंग (आजचा ओडिशा) जिंकण्यासाठी अशोकांनी प्रचंड मोठी लढाई लढली. या युद्धात विजय तर मिळाला, परंतु जवळपास १ लाख सैनिक मारले गेले आणि दीड लाख लोक विस्थापित झाले. युद्धाच्या मैदानावर रक्ताचे पाट, अनाथ मुले आणि विधवा स्त्रियांचा आक्रोश पाहून सम्राट अशोकांचे हृदय हेलावले. एका विजयासाठी एवढा मोठा नरसंहार पाहून त्यांनी भविष्यात कधीही युद्ध न करण्याचा ऐतिहासिक संकल्प केला. 

 बौद्ध धम्माचा स्वीकार आणि शांततेचा प्रसार

कलिंग युद्धातील हिंसाचारानंतर सम्राट अशोकांनी शांतता आणि अहिंसेचा मार्ग निवडत बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. त्यांनी केवळ स्वतःच बौद्ध धर्म स्वीकारला नाही, तर संपूर्ण आशिया खंडात त्याचा प्रसार केला. त्यांनी आपला मुलगा 'महेंद्र' आणि मुलगी 'संघमित्रा' यांना धम्माच्या प्रचारासाठी श्रीलंकेला पाठवले. त्यांच्या काळामध्ये बौद्ध भिक्खू चीन, जपान, मध्य आशिया, ग्रीस आणि इजिप्तपर्यंत गेले, ज्यामुळे बौद्ध धर्म एका जागतिक धर्माच्या रूपात उदयास आला.

 प्रजेच्या कल्याणासाठी जगातील पहिले पाऊल

सम्राट अशोक हे केवळ पराक्रमी राजे नव्हते, तर ते अत्यंत दयाळू आणि प्रजाहितदक्ष शासक होते. 

जगातील पहिले पशुवैद्यकीय रुग्णालय: केवळ माणसांसाठीच नव्हे, तर मुक्या जनावरांसाठी आणि पक्षांसाठी जगातील पहिली रुग्णालये (दवाखाने) सुरू करण्याचे श्रेय सम्राट अशोकांना जाते. 

त्यांनी प्रवाशांच्या सोयीसाठी ठिकठिकाणी रस्ते बांधले, रस्त्यांच्या दुतर्फा सावली देणारी झाडे लावली, विहिरी खोदल्या आणि विश्रामगृहे (धर्मशाळा) उभारली. 

 शिलालेख आणि खांब 

आपले विचार आणि नैतिक नियम (धम्म) प्रजेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी सम्राट अशोकांनी संपूर्ण साम्राज्यात दगड आणि विशाल स्तंभांवर (शिलालेख) संदेश कोरले. ब्राह्मी लिपीत कोरलेले हे संदेश मानवी हक्क, प्राण्यांबद्दलची दया, सत्य आणि सर्व धर्मांबद्दल आदर राखण्याची शिकवण देतात. 

आधुनिक भारताची प्रतीके – अशोकांचा वारसा

आजचा आधुनिक भारत देश सुद्धा सम्राट अशोकांच्या गौरवशाली वारशाचा अभिमानाने वापर करतो:

राष्ट्रध्वजावरील अशोक चक्र: भारताच्या तिरंग्याच्या मध्यभागी असलेले २४ आऱ्यांचे निळे चक्र हे सम्राट अशोकांच्या 'धम्मचक्रा'पासून प्रेरित आहे, जे प्रगती आणि न्यायाचे प्रतीक आहे. 

राष्ट्रीय राजमुद्रा (State Emblem): सारनाथ येथील अशोक स्तंभावर असलेली चार सिंहांची प्रतिकृती ही आज स्वतंत्र भारताची अधिकृत 'राष्ट्रीय राजमुद्रा' आहे.

सम्राट अशोकांच्या काळात जागतिक व्यापारात भारताचा वाटा जवळपास ४०% होता. शस्त्र सोडून केवळ 'प्रेम, करुणा आणि अहिंसेच्या' बळावर जग जिंकता येते, हे दाखवून देणारे ते जगाच्या इतिहासातील एकमेव चक्रवर्ती सम्राट ठरले.