बुद्ध पौर्णिमा: अंतर्मनाचा प्रकाश शोधणारी एक 'जागृत' पहाट!

जेव्हा जग युद्धाच्या छायेत असते, विज्ञानाकडे उत्तरे नसतात आणि माणसाचे मन अस्वस्थ असते, तेव्हा अडीच हजार वर्षांपूर्वीचा एक शांत आवाज पुन्हा साद घालतो- "अत्त दीपो भव" (स्वत:चा प्रकाश स्वतः व्हा). बुद्ध पौर्णिमा म्हणजे केवळ गौतम बुद्धांचा जन्मोत्सव नाही, तर तो मानवी प्रज्ञेच्या सर्वोच्च शिखराचा विजयोत्सव आहे.

वैशाख पौर्णिमेचा 'त्रिविध' संगम

हा दिवस जगातील इतर महापुरुषांच्या उत्सवांपेक्षा वेगळा आहे. कारण याच तिथीला सिद्धार्थाचा जन्म झाला, याच दिवशी त्यांना 'बुद्धत्व' (ज्ञान) प्राप्त झाले आणि याच दिवशी त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. ही एका आयुष्याची पूर्णत्वाची प्रक्रिया आहे, जी आपल्याला शिकवते की सामान्य माणूसही आपल्या प्रयत्नांनी 'बुद्ध' होऊ शकतो.

 'मध्यम मार्ग': आजच्या धावपळीच्या युगातला मंत्र

आज आपण एकतर अतिरेकी चंगळवादात जगतोय किंवा टोकाच्या नैराश्यात. बुद्धांनी दिलेला 'मध्यम मार्ग' (Middle Path) हा आजच्या 'वर्क-लाईफ बॅलन्स'चा मूळ पाया आहे. शरीराला फार कष्ट देऊ नका आणि विलासातही वाहून जाऊ नका; मनाचे संतुलन राखा, हा संदेश आजच्या ताणतणावाच्या युगात सर्वात जास्त लागू होतो.

 करुणेचे राजकारण की विज्ञानाचे अधिष्ठान?

बुद्धांनी कधीच 'अंधश्रद्धा' शिकवली नाही. त्यांनी सांगितले, "मी सांगतोय म्हणून विश्वास ठेवू नका, तर स्वतःच्या बुद्धीच्या कसोटीवर तपासून पहा." विज्ञानाच्या युगात ही 'चिकित्सक वृत्ती' अत्यंत गरजेची आहे. जेव्हा आपण पर्यावरणाचा ऱ्हास पाहतो, तेव्हा बुद्धांची 'अहिंसा' केवळ प्राण्यांपुरती मर्यादित न राहता ती निसर्गाप्रती असलेल्या कृतज्ञतेचे रूप घेते.

 वेगळा विचार: बुद्ध 'मूर्तीत' की 'वृत्तीत'?

आज आपण बुद्ध पौर्णिमेला घरांवर दीप लावतो, पण बुद्धांना अपेक्षित असलेला दिवा हा विचारांचा होता.

जर तुमच्या शब्दांनी कोणाचे मन दुखत नसेल, तर तुम्ही अहिंसक आहात.

जर तुम्ही दुसऱ्याच्या दुःखात धावून जात असाल, तर तुमच्यात करुणा जिवंत आहे.

आणि जर तुम्ही संकटातही शांत राहू शकत असाल, तर तुम्ही बुद्धाच्या मार्गावर आहात.

बुद्ध पौर्णिमा ही चंद्राच्या प्रकाशात न्हाऊन निघण्याची रात्र नाही, तर स्वतःच्या मनात डोकावून पाहण्याची संधी आहे. युद्ध नको बुद्ध हवा, हा केवळ नारा राहू नये तर तो आपला स्वभाव बनावा. या बुद्ध पौर्णिमेला आपण संकल्प करूया- द्वेषाकडून प्रेमाकडे आणि अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचा!

नमो बुद्धाय!