"हुतात्म्यांचे रक्त आणि श्रमिकांचा घाम: १ मे चे दुहेरी महत्त्व"

"१ मे १९६०: जेव्हा सह्याद्रीचा सिंह गर्जला! जाणून घ्या महाराष्ट्र निर्मितीचा सविस्तर इतिहास"

 महाराष्ट्र दिन (Maharashtra Day) : इतिहास आणि निर्मिती

पार्श्वभूमी:
स्वातंत्र्यानंतर भारतात भाषेच्या आधारावर राज्यांची पुनर्रचना करण्याची मागणी जोर धरू लागली होती. त्यावेळी मुंबईसह महाराष्ट्र आणि गुजरात मिळून 'द्विभाषिक मुंबई राज्य' होते. मात्र, मराठी भाषकांना मुंबईसह स्वतंत्र 'महाराष्ट्र' हवा होता, तर गुजराती भाषकांना स्वतंत्र 'गुजरात'.

संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ:

मराठी भाषकांच्या या मागणीसाठी 'संयुक्त महाराष्ट्र समिती' स्थापन करण्यात आली.

या आंदोलनात आचार्य अत्रे, शाहीर अमर शेख, एस.एम. जोशी, प्रबोधनकार ठाकरे यांसारख्या नेत्यांनी मोठे योगदान दिले.

मुंबई महाराष्ट्राला मिळावी यासाठी झालेल्या शांततामय आंदोलनावर गोळीबार झाला, ज्यात १०६ हुतात्म्यांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली.

निर्मिती:
अखेर जनतेच्या प्रखर आंदोलनापुढे सरकारला झुकावे लागले. तत्कालीन पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्याची घोषणा केली. १ मे १९६० रोजी पहाटे राजभवन येथे झालेल्या सोहळ्यात पंडित नेहरूंनी 'महाराष्ट्र' राज्याचे उद्घाटन केले आणि यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री झाले. म्हणून, हा दिवस महाराष्ट्राचा 'जन्मदिवस' म्हणून साजरा केला जातो.

आंतरराष्ट्रीय कामगार दिन (International Labour Day) : इतिहास

पार्श्वभूमी:
१९ व्या शतकात कामगारांची स्थिती अत्यंत हलाखीची होती. त्यांना दिवसातून १० ते १६ तास काम करावे लागत असे आणि कामाच्या ठिकाणी सुरक्षितता नसे.

शिकागोचा लढा (१८८६):

१ मे १८८६ रोजी अमेरिकेतील शिकागो शहरात हजारो कामगारांनी '८ तास कामाचा दिवस' असावा या मागणीसाठी संप पुकारला.

४ मे रोजी शिकागोच्या 'हे मार्केट' चौकात शांततापूर्ण सभा सुरू असताना एका अज्ञात व्यक्तीने बॉम्ब फेकला. त्यानंतर पोलिसांनी केलेल्या गोळीबारात अनेक कामगारांचा मृत्यू झाला.

या कामगारांच्या बलिदानाची आणि संघर्षाची आठवण म्हणून १८८९ मध्ये आंतरराष्ट्रीय परिषदेत १ मे हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय कामगार दिन' म्हणून साजरा करण्याचे ठरवण्यात आले.

भारतातील सुरुवात:
भारतात पहिला कामगार दिन १ मे १९२३ रोजी चेन्नई (मद्रास) येथे 'लेबर किसान पार्टी ऑफ हिंदुस्थान' द्वारे साजरा करण्यात आला.

महाराष्ट्र दिन: मराठी माणसाच्या स्वाभिमानाचा आणि १०६ हुतात्म्यांच्या बलिदानाचा विजय आहे.

कामगार दिन: जगाची चाके फिरवणाऱ्या कष्टकऱ्यांच्या हक्कांचा आणि श्रमाचा गौरव आहे.

योगायोगाने या दोन्ही ऐतिहासिक घटनांची तारीख १ मे असल्यामुळे महाराष्ट्रात हा दिवस द्विगुणित उत्साहाने साजरा केला जातो.