इराण-अमेरिका संघर्ष: तिसऱ्या महायुद्धाची ठिणगी?

    

दि.४ (ग्रामीण उदय न्यूज नेटवर्क):-

मध्य पूर्वेतील (Middle East) भू-राजकीय समीकरणे आज एका अत्यंत धोकादायक वळणावर येऊन ठेपली आहेत. इराणने अमेरिकेचे अत्याधुनिक F-35 लढाऊ विमान पाडल्याचा आणि एका वैमानिकाला ताब्यात घेतल्याचा दावा केल्याने जागतिक स्तरावर युद्धाचे ढग गडद झाले आहेत. या घटनेमुळे केवळ दोन देशांतील तणाव वाढला नसून, त्याचे पडसाद जागतिक अर्थव्यवस्था आणि विशेषतः भारतावर उमटताना दिसत आहेत.

युद्धाच्या ठिणगीचे कारण: F-35 चे पतन

अमेरिकेचे F-35 हे जगातील सर्वात प्रगत 'स्टेल्थ' लढाऊ विमान मानले जाते. इराणने हे विमान पाडल्याचा दावा केल्याने अमेरिकेच्या लष्करी प्रतिष्ठेला मोठा धक्का बसला आहे. अमेरिकेने याला 'उत्तेजक कारवाई' म्हटले असून, प्रत्युत्तराची तयारी सुरू केली आहे. यामुळे 'होर्मुजची सामुद्रधुनी' (Strait of Hormuz), जिथून जगाचा ३०% तेलपुरवठा होतो, तिथे युद्धाची परिस्थिती निर्माण झाली आहे.

कच्च्या तेलाच्या किमतीत भडका 

या संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या (Brent Crude) किमतीत एकाच दिवसात ५ ते ७ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.

पुरवठा साखळी विस्कळीत: जर हा संघर्ष वाढला आणि इराणने तेल वाहतुकीचा मार्ग रोखला, तर तेलाचे भाव प्रति बॅरल १०० डॉलर पार करण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

जागतिक महागाई: इंधनाचे दर वाढल्याने वाहतूक खर्च वाढून जागतिक स्तरावर महागाईचा भडका उडू शकतो.

भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणारे परिणाम

भारत आपल्या गरजेच्या ८०% पेक्षा जास्त कच्चे तेल आयात करतो. त्यामुळे या संघर्षाचा थेट फटका भारताला बसणार आहे:

पेट्रोल-डिझेल दरवाढ: कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यास भारतात इंधनाचे दर वाढतील, परिणामी भाजीपाला आणि जीवनावश्यक वस्तू महाग होतील.

रुपयाची घसरण: आयातीसाठी अधिक डॉलर्स खर्च करावे लागल्याने भारतीय रुपया कमकुवत होऊन डॉलरच्या तुलनेत ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचू शकतो.

शेअर बाजार: युद्धाच्या धास्तीने गुंतवणूकदार सावध झाले असून, भारतीय शेअर बाजारात (Sensex/Nifty) मोठी पडझड पाहायला मिळत आहे. सोन्याच्या किमतीत मात्र सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून वाढ होत आहे.

 भारताची मुत्सद्दी भूमिका

भारताचे इराण आणि अमेरिका या दोन्ही देशांशी चांगले संबंध आहेत. भारतासाठी 'चाबहार बंदर' आणि ऊर्जेची सुरक्षा महत्त्वाची आहे. अशा परिस्थितीत पंतप्रधान मोदी आणि परराष्ट्र मंत्रालय दोन्ही बाजूंनी संयम पाळण्याचे आवाहन करत आहेत. भारताची भूमिका या संघर्षात 'मध्यस्थ' म्हणून महत्त्वाची ठरू शकते.

हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित न राहता 'तिसऱ्या महायुद्धाचे' रूप घेतो की मुत्सद्देगिरीने शांत होतो, याकडे जगाचे लक्ष लागले आहे. मात्र, युद्धाचा हा धूर शांत न झाल्यास सामान्य माणसाच्या खिशाला आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठी झळ बसणार हे निश्चित.