विशेष लेख: ६ एप्रिल १९३० – मूठभर मिठाने हलवला ब्रिटिश साम्राज्याचा पाया

आज ६ एप्रिल. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक सुवर्णक्षण. बरोबर ९६ वर्षांपूर्वी, १९३० मध्ये आजच्याच दिवशी साबरमती ते दांडी अशा ३८५ किलोमीटरच्या पदयात्रेनंतर महात्मा गांधींनी अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर 'मिठाचा कायदा' मोडीत काढला होता. पण हा लढा केवळ मिठासाठी नव्हता, तर तो भारतीय अस्मितेच्या आणि अन्यायाविरुद्धच्या संघर्षाचा हुंकार होता.

 मिठाचीच निवड का?
गांधीजींचे राजकारण हे सामान्यांशी जोडलेले होते. मीठ ही श्रीमंत असो वा गरीब, प्रत्येकाच्या जगण्याची मूलभूत गरज होती. इंग्रजांनी या नैसर्गिक संपत्तीवर कर लावून गरिबांच्या ताटातील घास हिरावला होता. गांधीजींना ठाऊक होते की, 'मीठ' हा असा विषय आहे जो जात, धर्म आणि प्रांतीय सीमा ओलांडून देशाला एकत्र आणू शकतो.

पदयात्रेचा प्रवास आणि जनसंवाद:
१२ मार्च १९३० रोजी ७८ अनुयायांसह सुरू झालेली ही यात्रा ६ एप्रिल रोजी दांडीला पोहोचली तेव्हा त्यामध्ये हजारो लोक सामील झाले होते. वाटेत येणाऱ्या गावांमध्ये गांधीजींचे होणारे स्वागत आणि त्यांचे विचार ऐकण्यासाठी उसळणारी गर्दी ही ब्रिटिश गुप्तचरांसाठी चिंतेची बाब ठरली होती. "शक्तीच्या विरोधात न्यायाचा हा लढा" (Battle of Right against Might) असे गांधीजींनी या यात्रेचे वर्णन केले होते.

६ एप्रिलची ती ऐतिहासिक सकाळ:
आजच्याच दिवशी सकाळी ६:३० वाजता गांधीजींनी समुद्राच्या लाटांनी सोडलेले नैसर्गिक मीठ उचलले आणि घोषित केले, "या मूठभर मिठाने मी ब्रिटिश साम्राज्याचा पाया हादरवून टाकत आहे." या एका कृतीने संपूर्ण देशभर 'सविनय कायदेभंग' (Civil Disobedience) चळवळीचा वणवा पेटला.

आजच्या संदर्भात दांडी यात्रेचे महत्त्व:
आजच्या काळातही 'दांडी यात्रा' आपल्याला दोन महत्त्वाचे धडे देते:

अहिंसक प्रतिकार: शस्त्र न उचलताही बलाढ्य सत्तेला वाकवता येते, हे गांधीजींनी जगाला दाखवून दिले.

आत्मनिर्भरता: स्वतःच्या नैसर्गिक संसाधनांवर स्वतःचा हक्क असणे, हीच खऱ्या स्वातंत्र्याची व्याख्या आहे.

आज जेव्हा आपण डिजिटल युगात आहोत, तेव्हा दांडी यात्रा आपल्याला आठवण करून देते की, बदल घडवण्यासाठी महागड्या साधनांची गरज नसते; गरज असते ती केवळ एका दृढ निश्चयाची आणि सत्याच्या वाटेवर चालण्याच्या धैर्याची.