कार्तिक स्वामी (मुरुगन/स्कंद) हे भगवान शिव आणि माता पार्वती यांचे ज्येष्ठ पुत्र आणि देवांचे सेनापती मानले जातात. मात्र, भारतातील काही विशिष्ट मंदिरांमध्ये, विशेषतः उत्तर भारतात, महिलांना त्यांच्या दर्शनासाठी प्रवेश दिला जात नाही. यामागची सखोल कारणे धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक श्रद्धेवर आधारित आहेत.
🧘 ब्रह्मचर्याचा संकल्प आणि शाप
मुख्य कारण: कार्तिक स्वामींनी तारकासुराचा वध करण्यासाठी अवतार घेतला. नंतर त्यांनी तपश्चर्येसाठी आणि देवांचा सेनापती म्हणून आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी ब्रह्मचर्याचा संकल्प घेतला, असे मानले जाते.
शापाची भीती: काही मंदिरांतील स्थानिक आख्यायिकानुसार, कार्तिक स्वामींनी त्यांच्या ब्रह्मचर्याचे उल्लंघन करणाऱ्या किंवा त्यात व्यत्यय आणणाऱ्या स्त्रियांना शाप दिला आहे.
या शापामुळे, काही ठिकाणी अशी भीती आहे की जर एखाद्या अविवाहित स्त्रीने त्यांचे दर्शन घेतले, तर तिचा विवाह होणार नाही, आणि विवाहित स्त्रीने दर्शन घेतल्यास तिला वैधव्य प्राप्त होईल.
या भीतीने महिला स्वतःहून दर्शनासाठी जात नाहीत किंवा मंदिर व्यवस्थापन महिलांना गाभाऱ्यात प्रवेश नाकारते.
🌍 पृथ्वी प्रदक्षिणेची कथा
पौराणिक संदर्भ: भगवान शिव आणि माता पार्वती यांनी गणेश आणि कार्तिक यांना पृथ्वी प्रदक्षिणा करण्याचे आव्हान दिले.
कार्तिक स्वामी आपल्या मयूर (मोरा) वाहनावर बसून प्रदक्षिणेसाठी बाहेर पडले.
गणपतींनी आई-वडिलांभोवतीच प्रदक्षिणा पूर्ण करून 'माता-पिता हेच जग आहे' हे सिद्ध केले आणि ते विजयी ठरले.
जेव्हा कार्तिक परत आले, तेव्हा गणपतीला विजयी घोषित केलेले पाहून ते क्रोधित झाले आणि त्यांनी आपल्या आई-वडिलांपासून वेगळे राहण्याचा निर्णय घेतला.
परिणाम: या वैफल्य आणि संतापाच्या अवस्थेत त्यांनी स्त्री आणि गृहस्थाश्रमी लोकांचे दर्शन न घेण्याचा संकल्प घेतला, ज्यामुळे त्यांच्या काही मंदिरांमध्ये महिलांना प्रवेश निषिद्ध मानला जातो.
दक्षिण आणि उत्तर भारतातील भेद
उत्तर भारत (उदा. पुष्कर, पिहोवा): या भागांतील काही मंदिरांमध्ये ही प्रवेशबंदी कठोरपणे पाळली जाते.
दक्षिण भारत (मुरुगन मंदिरे): याउलट, दक्षिण भारतात कार्तिक स्वामींना 'मुरुगन' किंवा 'सुब्रमण्यम' या नावाने पूजले जाते आणि त्यांच्या सर्व मोठ्या मंदिरांमध्ये (उदा. पलनी, तिरुचेन्दूर, मुरुगन मंदिर) महिलांना प्रवेशावर कोणतीही बंदी नाही.
याचा अर्थ ही प्रवेशबंदीची प्रथा सार्वत्रिक नसून, ती विशिष्ट प्रादेशिक कथा आणि श्रद्धेवर आधारित आहे.
सवलतीची मान्यता
काही ठिकाणी, महिलांना वर्षभरात केवळ एका विशिष्ट दिवशी (उदा. कार्तिक पौर्णिमा) कार्तिक स्वामींचे दर्शन घेण्याची मुभा आहे, कारण त्या दिवशी दर्शन घेतल्यास शापाचा परिणाम होत नाही, अशी श्रद्धा आहे.
कार्तिक स्वामी मंदिरात महिलांना प्रवेशबंदी असणे हे धार्मिक परंपरा, ब्रह्मचर्याची संकल्पना आणि पौराणिक कथांमधून निर्माण झालेल्या स्थानिक श्रद्धेचा भाग आहे. या प्रथा केवळ काही विशिष्ट मंदिरांपुरत्या मर्यादित आहेत.
Post a Comment
0 Comments