"भारतीय संगीताचा 'कोहिनूर' हरपला: आशाताईंच्या आवाजाचा सुवर्णप्रवास"

दि. १३ :-

आशा भोसले यांच्या सांगीतिक प्रवासातील काही अशा गोष्टी, ज्या कदाचित सर्वांना माहीत नसतील, त्या खालीलप्रमाणे आहेत:

स्वरसम्राज्ञी आशा भोसले यांचा जीवनप्रवास हा केवळ एक सांगीतिक प्रवास नसून तो जिद्द, कष्ट आणि अष्टपैलुत्वाचा एक वस्तुपाठ आहे. 

जागतिक विक्रम (Guinness World Record): २०११ मध्ये 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'ने त्यांना संगीत इतिहासात सर्वाधिक गाणी (स्टुडिओ रेकॉर्डिंग्ज) गाणारी गायिका म्हणून अधिकृतपणे घोषित केले होते. त्यांचे २० भाषांमध्ये १२,००० हून अधिक गाणी गाण्यासाठी त्यांचे नाव 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड'मध्ये नोंदवले गेले.

पहिली ग्रॅमी नामांकित भारतीय गायिका: आशा ताई या दोन वेळा  ग्रॅमी पुरस्कारांसाठी नामांकन मिळवणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय पार्श्वगायिका आहेत. १९९७ मध्ये 'लिगेसी' अल्बमसाठी आणि २००५ मध्ये 'यू हॅव स्टोलन माय हार्ट'साठी त्यांना हे मानाचे नामांकन मिळाले होते. 

उत्कृष्ट आचारी (Chef): गायनाइतकीच त्यांना स्वयंपाकाची प्रचंड आवड आहे. दुबई, कुवेत आणि बर्मिंगहॅम यांसारख्या शहरांमध्ये त्यांच्या मालकीची 'Asha's' नावाची प्रसिद्ध रेस्टॉरंट साखळी (Chain) आहे, जिथे त्यांच्या स्वाक्षरीच्या (Signature) रेसिपीज मिळतात. 

अभिनय क्षेत्रात पदार्पण: वयाच्या ७९ व्या वर्षी (२०१३ मध्ये) त्यांनी 'माई' (Mai) या चित्रपटातून अभिनेत्री म्हणून रुपेरी पडद्यावर पदार्पण केले होते. यात त्यांनी एका आईची हळवी भूमिका साकारली होती. 

विविध भाषांवर प्रभुत्व: त्यांनी केवळ भारतीय भाषाच नव्हे, तर रशियन, मलय आणि इंग्रजी अशा परदेशी भाषांमध्येही गाणी गायली आहेत. त्यांच्या आवाजातील 'लवचिकपणा' (Versatility) हे त्यांच्या यशाचे सर्वात मोठे गमक मानले जाते.

जन्म आणि बालपण

जन्म: ८ सप्टेंबर १९३३, सांगली (महाराष्ट्र).

कुटुंब: त्यांचे वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर हे शास्त्रीय गायक आणि नाट्यसंगीतकार होते. लता मंगेशकर, मीना खडीकर, उषा मंगेशकर आणि हृदयनाथ मंगेशकर ही त्यांची भावंडे.

सुरुवात: वडिलांच्या निधनानंतर कुटुंबाला सावरण्यासाठी आशाताईंनी वयाच्या अवघ्या १० व्या वर्षी 'माझा बाळ' (१९४३) या मराठी चित्रपटात गाणे गायले.

सांगीतिक कारकीर्द आणि संघर्ष

सुरुवातीचा काळ: सुरुवातीला त्यांना चित्रपटसृष्टीत प्रस्थापित गायिकांच्या (विशेषतः लता दीदींच्या) सावलीत काम करावे लागले. त्यांना बऱ्याचदा दुय्यम भूमिकांच्या किंवा 'डान्स नंबर्स'साठी गाणी मिळत असत.

ओळख: १९५० च्या दशकात ओ.पी. नय्यर यांच्या संगीताखाली त्यांनी गायलेली गाणी (उदा. 'नया दौर') प्रचंड गाजली आणि त्यांना स्वतंत्र ओळख मिळाली.

अष्टपैलुत्व: आशाताईंनी गझल (उदा. 'उमराव जान'), भजन, ठुमरी, शास्त्रीय संगीत, पॉप आणि रिमिक्स अशा सर्व प्रकारांत स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवला. 

फिल्मफेअर: त्यांना ७ वेळा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला, त्यानंतर त्यांनी नवीन गायिकांना संधी मिळावी म्हणून पुरस्कार स्वीकारणे बंद केले.

वैयक्तिक आयुष्य

त्यांचे पहिले लग्न वयाच्या १६ व्या वर्षी गणपतराव भोसले यांच्याशी झाले होते. त्यानंतर १९८० मध्ये त्यांनी प्रसिद्ध संगीतकार आर. डी. बर्मन (पंचम दा) यांच्याशी विवाह केला. त्यांची जोडी संगीत क्षेत्रातील सर्वात यशस्वी जोड्यांपैकी एक मानली जाते.

आशा भोसले यांचा आवाज आजही प्रत्येक पिढीला प्रेरणा देणारा आणि मंत्रमुग्ध करणारा आहे.