दुर्लक्षित इतिहास इंदुर (राणी लक्ष्मीबाई)

राणी लक्ष्मीबाई यांची सहावी पिढी राजघराणे इंदोर (मध्यप्रदेश)

राणी लक्ष्मीबाई यांचा ८ वर्षांचा मुलगा दामादोर राव याला पाठीवर कापडाने बांधून ब्रिटिशांशी लढताना घोड्यावर स्वार होताना शालेय पाठ्यपुस्तकांमधून दिसत आहे.एवढाच इतिहास आपल्याला माहीत होता

दुर्दैवाने, स्वातंत्र्यानंतर कोणत्याही सरकारने या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न केला नाही. लक्ष्मीबाईंच्या शहीद झाल्यानंतर झाशीच्या अल्पवयीन राजकुमाराचे काय झाले?

फक्त काही मोजक्या लोकांनाच माहिती आहे की राणीचा मुलगा दामादोर राव आणि त्याच्या पुढील ५ पिढ्यांनी इंदूरमध्ये एक अनामिक जीवन जगले जे स्वतःला अहिल्या नगरी म्हणवल्याचा अभिमान बाळगते.

कोणत्याही सरकारी किंवा सार्वजनिक मदतीशिवाय, राणीच्या वंशजांच्या पहिल्या दोन पिढ्यांनी त्यांचे जीवन अत्यंत गरिबीत भाड्याच्या घरात घालवले आहे.

त्यांना शोधण्यासाठी कधीही प्रयत्न केले गेले नाहीत.

खरं तर, राणीचे वंशज २०२१ पर्यंत शहरात राहत होते.

नंतर, ते नागपूरला स्थलांतरित झाले, जिथे सहावी पिढीचे वंशज आता एका सॉफ्टवेअर कंपनीत काम करतात आणि अनामिक जीवन जगणे पसंत करतात.  त्यांनी झाशीशी असलेले त्यांचे नाते त्यांच्या नावापुढे झांसीवाले हे टोपणनाव लावून जिवंत ठेवले आहे.

सॉफ्टवेअर इंजिनिअर योगेश अरुण राव झांसीवाले (४४) हे राणी लक्ष्मीबाईंच्या कुटुंबातील सहाव्या पिढीतील सदस्य आहेत. ते सध्या त्यांची पत्नी प्रीत आणि दोन मुले प्रीयेश आणि धनिका यांच्यासह नागपूरमध्ये राहतात.

त्यांचे वडील अरुण राव झांसीवाले देखील त्यांच्यासोबत राहतात. तत्कालीन एमपी वीज मंडळ (एमपीईबी) मधून सहाय्यक अभियंता म्हणून निवृत्त झालेले अरुण राव यांचे इंदूरमधील धनवंतरी नगर येथे एक घर आहे.

दामादोर राव यांनी २० मे १९०६ रोजी वयाच्या ५७ व्या वर्षी अखेरचा श्वास घेतला आणि त्यांचा मुलगा लक्ष्मण राव झांसीवाले यांना ब्रिटिशांनी दरमहा २०० रुपये पेन्शन दिले होते.

१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर तत्कालीन सरकारने लक्ष्मण राव यांना रेसिडेन्सी परिसरातील घर रिकामे करण्यास सांगितले.  राणी लक्ष्मीबाईंच्या वंशजांना इंदूरमधील राजवाडा येथील पीरगली भागात भाड्याच्या घरात राहण्याशिवाय पर्याय नव्हता.

झाशीच्या राणीचा नातू जिल्हा न्यायालयात फ्रीलांस टायपिस्ट म्हणून काम करत होता. गरिबीमुळे कुटुंब अनेकदा रिकाम्या पोटी झोपत असे. १९५९ मध्ये त्यांनी अत्यंत गरिबीत हे जग सोडले. त्यांच्या मागे मुलगा कृष्णराव झांसीवाले आणि मुलगी चंद्रकांताबाई होत्या.

राणीचे पणतू कृष्णराव इंदूरमधील हुकुमचंद मिलमध्ये स्टेनो-टायपिस्ट म्हणून काम करत होते. त्यांना केंद्र आणि उत्तर प्रदेश सरकारकडून दरमहा १०० रुपये पेन्शन मिळत असे. संपूर्ण आयुष्य एकाच भाड्याच्या घरात घालवल्यानंतर, १९६७ मध्ये कृष्णराव यांचे निधन झाले.

त्यांच्या निधनानंतर, केंद्र आणि उत्तर प्रदेश सरकारने राणीच्या वंशजांचे पेन्शन बंद केले.

त्यांचा मुलगा अरुण राव झांसीवाले अभियंता होता आणि एमपीईबीमध्ये सामील झाला. १९९४ मध्ये त्यांनी इंदूरमधील धन्वंतरी नगरमध्ये एक घर खरेदी केले.  खरं तर, राणीने मुलगा दामोदर रावसोबत झाशी सोडल्यानंतर, कुटुंबाला घर घेण्यासाठी पाच पिढ्या वाट पहावी लागली.

अरुण राव झांसीवाला (निळा कुर्ता) त्यांचा मुलगा योगेश राव झांसीवाला (लाल कुर्ता), त्यांची सून प्रीत आणि त्यांची दोन मुले प्रीयेश आणि धनिका राव झांसीवाला यांच्यासोबत.

हरवलेला इतिहास

संकलन_ प्रमोद पांडे अमरावती