महात्मा फुले जयंती विशेष: वंचितांच्या अंधकारमय जीवनात शिक्षणाचा प्रकाश पेरणारा महामानव

 

दि. ११ एप्रिल :-

 क्रांतिसूर्य महात्मा जोतिराव फुले (Mahatma Jyotirao Phule) यांची आज जयंती असून, त्यांच्या जीवनकार्याचा सविस्तर वृत्तांत खालीलप्रमाणे आहे

प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण

जन्म: ११ एप्रिल १८२७ रोजी महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील कटगुण या गावी झाला.

कौटुंबिक पार्श्वभूमी: त्यांचे वडील गोविंदराव हे भाजीविक्रेते होते. फुलांच्या व्यवसायावरून त्यांचे आडनाव 'फुले' पडले.

शिक्षण: सामाजिक अडथळ्यांमुळे त्यांना मध्येच शिक्षण सोडावे लागले होते, परंतु १८४१ मध्ये त्यांनी पुण्यातील स्कॉटिश मिशन हायस्कूलमध्ये पुन्हा प्रवेश घेऊन इंग्रजी सातवीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.

महत्त्वाचे सामाजिक योगदान

 स्त्री शिक्षणाची मुहूर्तमेढ: १८४८ मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात त्यांनी मुलींची पहिली शाळा सुरू केली.
सावित्रीबाई फुलेंचे शिक्षण: समाजाने दगड-धोंडे मारले तरी डगमगून न जाता त्यांनी आपली पत्नी सावित्रीबाई फुले यांना सुशिक्षित केले आणि देशातील पहिल्या महिला शिक्षिका बनवले.
सत्यशोधक समाजाची स्थापना: २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी त्यांनी **'सत्यशोधक समाजा'**ची स्थापना केली. "सर्वसाक्षी जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्ती" हे या समाजाचे ब्रीदवाक्य होते, ज्याद्वारे त्यांनी कर्मकांड आणि मध्यस्थांशिवाय ईश्वराची भक्ती करण्याचा संदेश दिला.
अस्पृश्यता निवारण: त्यांनी दलितांच्या शिक्षणासाठी शाळा काढल्या आणि स्वतःच्या घरातील पाण्याचा हौद अस्पृश्यांसाठी खुला करून दिला, जे त्या काळातील एक क्रांतिकारी पाऊल होते.
शेतकऱ्यांचे कैवारी: शेतकऱ्यांच्या दुःखाला वाचा फोडण्यासाठी त्यांनी सतत प्रयत्न केले आणि जुलमी प्रथांविरुद्ध लढा दिला.

महात्मा फुलेंनी आपल्या लेखणीतून समाजातील अनिष्ट प्रथांवर प्रहार केला. त्यांची प्रसिद्ध पुस्तके खालीलप्रमाणे आहेत:

शेतकऱ्याचा असूड: शेतकऱ्यांच्या आर्थिक शोषणाचे चित्रण.

गुलामगिरी: जातिव्यवस्थेवर केलेले कठोर भाष्य.

सार्वजनिक सत्य धर्म: मानवाच्या कल्याणासाठीचे विचार.

तृतीया रत्न: मराठीतील पहिले आधुनिक आणि सामाजिक नाटक. 

'महात्मा' पदवी

त्यांच्या निस्वार्थ कार्याची दखल घेऊन मुंबईतील एका जाहीर सभेत ११ मे १८८८ रोजी जनतेच्या वतीने त्यांना 'महात्मा' ही पदवी प्रदान करण्यात आली

आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि देशात विविध कार्यक्रमांद्वारे त्यांच्या विचारांचे स्मरण केले जात आहे.