"युद्ध आखातात, चूल अंगणात: गॅसच्या टंचाईने शिकवलेला स्वावलंबनाचा धडा."

 येथे 'गॅस' आणि 'चूल' यांच्यातील संघर्षावर आणि बदलत्या काळावर आधारित एक विशेष ललित लेख आहे:

'लाल डबा' विरुद्ध 'काळी चूल': एक विसरलेला संवाद!

विशेष लेख: तंत्रज्ञानाचा वेग आणि परंपरेची ऊब

आज महाराष्ट्राच्या घराघरांत एक अनोखे दृश्य पाहायला मिळत आहे. ज्या चुलीला आपण 'कालबाह्य' ठरवून अडगळीत टाकले होते, तीच चूल आज पुन्हा एकदा अंगणात किंवा बाल्कनीत मानाने पेटू लागली आहे. गॅस सिलेंडरच्या टंचाईने आणि वाढत्या दराने आज 'हाय-टेक' स्वयंपाकघराला पुन्हा एकदा 'लो-टेक' मातीच्या चुलीची आठवण करून दिली आहे.

गॅसचा 'इगो' आणि चुलीचा 'थंडावा'

गेल्या दशकात गॅस सिलेंडरने आपल्या आयुष्यात वेग आणला. "बटण दाबलं की चहा तयार" या सोयीने आपल्याला चुलीच्या धुरापासून वाचवले. पण आज जेव्हा गॅस एजन्सीबाहेर रांगा लागल्या आहेत, तेव्हा तोच 'लाल डबा' आपला अहंकार सोडून वेटिंग लिस्टमध्ये अडकला आहे. दुसरीकडे, कोपऱ्यात पडलेली चूल मात्र संकटाच्या काळात पुन्हा एकदा 'अन्नपूर्णा' म्हणून उभी ठाकली आहे.

धुराची किंमत आणि चवीची श्रीमंती

गॅसवर बनवलेला स्वयंपाक हा 'वेळेची बचत' करतो, पण चुलीवरच्या भाकरीची आणि पिठल्याची चव तो कधीच देऊ शकला नाही. आज जेव्हा अमरावतीसारख्या शहरात सिलेंडरसाठी पोलीस बंदोबस्त लागतोय, तेव्हा ग्रामीण भागातील गृहिणी मात्र शांतपणे दोन लाकडे पेटवून संसाराचा गाडा हाकत आहे. गॅस म्हणजे 'सुविधा' आहे, तर चूल म्हणजे 'संस्कृती'!

 सोयीचं राजकारण आणि पोटाची भूक

आखाती देशांतील युद्धामुळे गॅसचे दर वाढले की सिलेंडरची 'फ्लेम' कमी होते, पण रानातल्या काट्याकुट्यांनी पेटणाऱ्या चुलीला जागतिक बाजारपेठेची फिकीर नसते. गॅस सिलेंडर हे 'अवलंबित्वाचे' प्रतीक बनले आहे, तर चूल ही आजही 'स्वावलंबना'ची साक्ष देते. आजच्या टंचाईने आपल्याला शिकवले आहे की, तंत्रज्ञान कितीही पुढे गेले तरी निसर्गाची आणि मातीची साथ सुटली की मानवी जीवन विस्कळीत होते.

 शेवटी काय उरतं?

आजची गॅस टंचाई ही कदाचित तात्पुरती असेल, पुन्हा एकदा सिलेंडर वेळेवर मिळतील. पण या संकटकाळात चुलीने जो आधार दिला, तो विसरता येणार नाही. गॅसने आपल्याला 'आधुनिक' बनवले, पण चुलीने आपल्याला 'सावध' केले.

स्वयंपाकघर कितीही चकचकीत असले, तरी संकटाच्या वेळी वाऱ्याच्या झुळुकीने पेटणारी ती 'चूल' आणि त्यातून येणारा धूर आजही घराला घरपण आणि पोटाला आधार देतोय.