"रक्षाबंधन" पवित्र प्रेमाच अतुट नात ****

   

      रक्षाबंधन हा हिंदू धर्मातील एक लोकप्रिय सण आहे, ज्यामध्ये बहिण भावाच्या मनगटावर राखी बांधते आणि भाऊ तिचे रक्षण करण्याचे वचन देतो  रक्षाबंधन हा सण बहीण भावच पवित्र आणि मजबूत नातेसंबंधाचे प्रतीक आहे.  जो प्रेम, स्नेह आणि सुरक्षाचे  प्रतीक असते . हा सण श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेला, म्हणजेच नारळी पौर्णिमा दिवशी साजरा केला जातो. रक्षाबंधन शब्दाचा अर्थ "रक्षणाचे बंधन" असा आहे.

                                                        

🌸रक्षाबंधनची कथां आणि परंपरा:

1. पौराणिक कथा:  *या सणामागे कृष्ण द्रौपदी, इंद्र-शची (इंद्राणी) यांसारख्या पुराण कथांचा आधार आहे. द्रौपदीने कृष्णाच्या बोटावर पदराची चिंधी बांधली आणि कृष्णाने वस्त्रहरणावेळी तिचे रक्षण केले, असा दाखला मिळतो 

*एक कथेनुसार, देवी लक्ष्मी ने राजा बलि ला  राखी बांधुन  त्या बदल्यात रक्षा करण्याचे वचन दिले.

२. बहीण भावच पवित्र प्रेम:  हा सण  बहीण भावच्या पवित्र , अटूट प्रेम आणि विश्वासाचे  प्रतीक आहे. तसेच  बहीण भावच्या सुख व समृद्धीसाठी  प्रार्थना करते. 

3. सांस्कृतिक महत्व: रक्षाबंधन भारतीय संस्कृतीत एक महत्त्वपूर्ण असा सण  आहे जो बहीण भावच संबंध मजबूत करतो.  

            🌸 रक्षाबंधन का साजरा केला जातो

*बहीण आपल्या भावाला  राखी  बांधते.

*भाऊ बहीण ला उपहार देतो.

या दिवशी बहिण भावाच्या उजव्या हातावर राखी बांधते, औक्षण करते, आणि त्याच्या दीर्घायुष्याची प्रार्थना करते. भाऊ दणादुन प्रेमाने बहिणीस भेटवस्तू देतो आणि तिचे सदैव रक्षण करतो असे वचन देतो 

बदलत्या काळानुसार फक्त भाऊ-बहिणीच नव्हे, तर अनेक नात्यांनी परस्पर रक्षणासाठी राखी बांधणे सुरू केले आहे. रक्षासूत्र बांधते तेव्हा सुरक्षा, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त केली जाते 

रक्षाबंधन हा सण  समाजात स्त्रिया आणि त्यांच्या रक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित करतो

रक्षाबंधनचे महत्व म्हणजे नात्याला सुरक्षा, प्रेम, आदर आणि विश्वासाची नवी ऊर्जा देणे.

 

 महाराष्ट्रातील रक्षाबंधन परंपरा हा एक सजीव, सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्टिने विस्तारित सण आहे जो त्याच्या भौगोलिक, धार्मिक, आणि समाजपरिस्थितीनुसार वेगवेगळ्या रूपात साजरा केला जातो. या सणात केवळ भाव-बहिणीचा बंध वाढत नाही तर संपूर्ण कुटुंब आणि समाजातील विविध नातेवाईक, मित्र, समुदायाचे सदस्यही सहभागी होतात.

  🌸 आधुनिक काळातील बदलः   मोबाइल आणि डिजिटल तंत्रज्ञानामुळे दूरवर असलेल्या कुटुंबातील सदस्य ऑनलाइन राखी पाठवतात, व्हिडिओ कॉलद्वारे सण साजरा करतात. तसेच, राखी बांधण्याची परंपरा मित्रांमध्ये, सामाजिक कार्यकर्त्यांमध्ये, आणि अगदी पाळीव प्राण्यांमध्ये देखील वाढली आहे.

 🌸 पर्यावरणपूरक राखी आणि सामाजिक जबाबदारीः जातीय, सामाजिक आणि पर्यावरणीय जबाबदाऱ्या या सणामध्ये देखील येत आहेत. सध्या महाराष्ट्रात बायोडिग्रेडेबल राखींचा वापर वाढत आहे, तसेच पर्यावरण समृद्धीसाठी झाडे लावणे, स्वच्छता शिबिरे यांसारख्या उपक्रमांसाठी या सणाचा उपयोग होतो.

 🌸धार्मिक आणि सांस्कृतिक ठिकाणांवरील सणः शिर्डीमध्ये साईबाबांच्या मूर्तीवर राखी बांधणे आणि विशेष पूजा करणे, तसेच विविध ठिकाणी भक्तीपर सण साजरा होत असल्यामुळे सांस्कृतिक वापर अधिक विस्तृत झाला आहे.

             या सर्व परंपरा आणि सणाच्या प्रसारामुळे महाराष्ट्रातील रक्षाबंधन ही काळाच्या ओघात एक व्यापक सामाजिक-सांस्कृतिक संधी आणि प्रेमभावनांचे पर्व बनले आहे ज्यामध्ये जुने बंध दृढ होतात तसेच नवीन बंध तयार होतात 

     महाराष्ट्रातील रक्षाबंधन सणाचा ऐतिहासिक संदर्भ धार्मिक, पुराणकथात्मक आणि सामाजिक दृष्टिकोनातून समजला जातो. या सणाची सुरुवात ठोस ऐतिहासिक पुरावे नसले तरी अनेक पौराणिक आख्यायिका आणि स्थानिक परंपरांमुळे याचा विस्तार झाला आहे.

1. एक पुराणकथा अशी आहे की देव आणि दानवांमध्ये झालेल्या युद्धात इंद्र देवाला विजयासाठी त्याची पत्नी इंद्राणी (शची) विष्णूकडून मिळालेला राखीचा धागा (दोर) त्यांच्या मनगटावर बांधते. त्या राखीमुळे इंद्राला विजय मिळतो. या देवतांवरील राखी बांधण्याच्या प्रथेपासून रक्षाबंधनाची सुरुवात मानली जाते 156.

2. महाभारत महाकाव्याच्या कथेनुसार, पांडवांची पत्नी द्रौपदीने भगवान कृष्णाच्या जखमी हातावर त्याच्या रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठी आपली साडी फाडून त्याला राखी बांधली. तेव्हा कृष्णाने तिचे संकट काळजीपूर्वक पाहता तिचे रक्षण करण्याचे वचन दिले. ही कथा भाव-बहिणीच्या नात्याला धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व देते 

3. ऐतिहासिकरित्या, मेवाडची राणी कर्णावतीने मुघल सम्राट हुमायूंना राखी पाठवून त्याला भाऊ मानले आणि त्यातून संरक्षण मागितले, ही घटना देखील राखीच्या सामाजिक महत्त्वाचा भाग मानली जाते 

4. महाराष्ट्रात रक्षाबंधन हा सण श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेला, विशेषतः नारळी पौर्णिमेसोबत जोडलेला असून,

कोळी समुदाय समुद्र देवतेची पूजा करतात आणि त्यांच्या व्यवसायाचा श्रीगणेशा करतात. या सणाला सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक असंख्य बांधणी आहेत आणि कुटुंबासोबतच संपूर्ण समाजाचा सहभाग असतो 

5. धार्मिक विधीत राखी बांधण्यापूर्वी सूर्योदयानंतर स्नान, ऋषींचे तर्पण, उपाकर्म करून तांदूळ, सोने, मोहर व पांढऱ्या मोहऱ्यांची पुरचुंडी करुन राखी तयार केली जाते आणि मंत्रोच्चारात बांधली जाते. या विधीने राखी फक्त मनगटावरील धागा नव्हे तर सांस्कृतिक बांधिलकीचे प्रतीक झाली आहे 

याप्रमाणे, महाराष्ट्रातील रक्षाबंधन सणाचा ऐतिहासिक संदर्भधार्मिक आख्यायिका, महाभारतातील घटना, ऐतिहासिक राजकीय संबंध आणि स्थानिक परंपरांवर आधारित आहे, जो सामाजिक एकता, कुटुंबबंध, आणि संस्कृतीच्या प्रचाराचा माध्यम ठरतो.