मध्य प्रदेशातील सतना (आताचा मैहर) जिल्ह्यातील त्रिकूट पर्वतावर वसलेल्या प्रसिद्ध 'मैहर देवी' (मां शारदा देवी) मंदिर हे जगभरातील भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान आहे. हे मंदिर ५१ शक्तीपीठांपैकी एक मानले जाते. पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा भगवान शिव माता सतीचे पार्थिव घेऊन तांडव करत होते, तेव्हा विष्णू भगवान यांनी चक्राने सतीचे ५१ भाग केले. त्यापैकी माता सतीचा 'हार' या त्रिकूट पर्वतावर पडला, म्हणूनच या जागेला 'माई का हार' म्हणजेच 'मैहर' असे नाव पडले.
आल्हा-ऊदल यांचे सर्वात मोठे रहस्य
या मंदिराशी सर्वात मोठे रहस्य जोडले गेले आहे ते म्हणजे बुंदेलखंडचे दोन महान वीर योद्धा 'आल्हा आणि ऊदल' यांचे.
स्थानिक लोक आणि मंदिराच्या पुजाऱ्यांच्या मान्यतेनुसार, आजही दररोज रात्री मंदिराचे कपाट (द्वारे) बंद झाल्यानंतर कोणतीतरी अदृश्य शक्ती मंदिरात प्रवेश करते. पहाटे जेव्हा मंदिराचे दरवाजे उघडले जातात, तेव्हा देवीच्या मूर्तीवर ताजी फुले, जल आणि पूर्ण शृंगार झालेला पाहायला मिळतो. लोककथांनुसार, माता शारदाने प्रसन्न होऊन आल्हा याला अमरत्वाचे वरदान दिले होते. त्यामुळे अमर असलेला आल्हा आणि त्याचा भाऊ ऊदल आजही दररोज रात्री किंवा ब्रह्ममुहूर्तावर सर्वात आधी येऊन मातेची पूजा करतात, असा दृढ विश्वास आहे.
अनेकदा या रहस्याचा छडा लावण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. रात्रीच्या वेळी कडक पोलीस पहारा किंवा आधुनिक तंत्रज्ञान (CCTV कॅमेरे) लावूनही या अदृश्य शक्तीचा किंवा रात्रीच्या पूजेचा माग काढण्यात विज्ञानाला यश आलेले नाही.
सुरक्षेच्या आणि धार्मिक कारणास्तव रात्रीच्या वेळी मंदिरात किंवा डोंगरावर कोणालाही थांबण्याची परवानगी नसते. स्थानिक पातळीवर अशी समजूत आहे की, जर एखाद्याने लपून हा चमत्कार पाहण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याची मानसिक किंवा शारीरिक स्थिती बिघडते.
डोंगराच्या माथ्यावर वसलेल्या या मुख्य मंदिरात पोहोचण्यासाठी भाविकांना १०६३ पायऱ्या चढाव्या लागतात. (सध्या येथे रोपवेची सुविधाही उपलब्ध आहे).
मंदिराच्या पाठीशी डोंगराच्या खाली 'आल्हा तलाव' आणि 'आल्हाचा अखाडा' आहे, जिथे हे दोन्ही भाऊ युद्धकला शिकत असत आणि स्नान करून देवीच्या दर्शनाला जात असत, असे अवशेष आजही तिथे पाहायला मिळतात.
एकंदरीत, हे मंदिर विज्ञाना पलीकडची अथांग श्रद्धा आणि प्राचीन इतिहासाचा एक अद्भूत संगम मानले जाते.
पोलिस रक्षकांचा कडक पहारा असताना आणि रात्री १० वाजता लोखंडी दरवाजे बाहेरून कुलूपबंद केलेले असताना, एखाद्या मंदिराची कल्पना करा... जिथे दुसऱ्या दिवशी सकाळी दरवाजे उघडल्यावर असे आढळते की, एका अदृश्य शक्तीने सर्व कुलपे भेदून आत प्रवेश केला आहे, तिथे ताजे पाणी ओतले आहे आणि वेदीवर नुकतेच तोडलेले कमळाचे फूल अर्पण केले आहे!
सर्वात अंगावर काटा आणणारी बाब म्हणजे काय? ज्यांनी हे रहस्य उघड करण्यासाठी रात्री गर्भगृहात लपून राहण्याचा प्रयत्न केला, ते लोक सूर्योदयापर्यंत एकतर पूर्णपणे वेडे (मानसिकदृष्ट्या कोलमडलेले) झाले किंवा रहस्यमयरीत्या मृत अवस्थेत आढळले!
आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील अलौकिक घटनांचे अभ्यासक, 'लॉक-रूम मिस्ट्री'चे (बंद खोलीतील रहस्यांचे) चाहते आणि साहसी पर्यटकांसाठी, मैहर हे आवर्जून भेट देण्यासारखे एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे.