मुलींचे वय वाढल्याने समवयीन मुलगा शोधताना पालकांची दमछाक

बदलती सामाजिक परिस्थिती, वाढत्या अपेक्षा आणि योग्य स्थळांची कमतरता; आंतरजातीय विवाहाकडेही वाढता कल

दि. १७ अहमदनगर : बदलत्या सामाजिक परिस्थितीमुळे मुलींच्या विवाहाचे वय वाढत असून, त्याच वयाचा किंवा योग्य वयाचा मुलगा शोधताना पालकांची मोठी धावपळ होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. पूर्वी मुलींच्या विवाहासाठी कमी वयातच स्थळे पाहण्यास सुरुवात केली जात होती. मात्र, सध्या मुलींचे शिक्षण, करिअर, आर्थिक स्वावलंबन आणि स्वतःच्या निर्णयाला दिले जाणारे महत्त्व यामुळे विवाहाचे वय पुढे सरकत आहे. परिणामी, मुलीसाठी योग्य वयाचा, शिक्षित, नोकरी किंवा व्यवसाय असलेला आणि कुटुंबाच्या अपेक्षांना अनुरूप मुलगा शोधणे पालकांसाठी आव्हान ठरत आहे.

विवाहासाठी स्थळ शोधताना शिक्षण, नोकरी, आर्थिक स्थैर्य, स्वतःचे घर, स्वभाव, कुटुंबाची पार्श्वभूमी आणि सामाजिक जुळवाजुळव यांसारख्या अनेक बाबींचा विचार केला जातो. त्यामुळे योग्य स्थळ मिळण्यासाठी पालकांना अनेक ठिकाणी संपर्क साधावा लागत आहे.

मुलींच्या शिक्षणामुळे विवाहाचे वय पुढे

पूर्वी मुलींचे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर लवकर विवाह करण्याकडे पालकांचा कल होता. आता मात्र उच्च शिक्षण घेऊन नोकरी किंवा व्यवसाय करण्याला मुली आणि त्यांच्या कुटुंबीयांकडून प्राधान्य दिले जाते. परिणामी विवाहाचा निर्णय काही वर्षे पुढे ढकलला जातो.

शिक्षण आणि करिअरला प्राधान्य देताना मुलींचे वय वाढते. त्यानंतर विवाहासाठी स्थळे शोधण्यास सुरुवात केली असता, मुलीच्या वयाच्या आसपासचे आणि तिच्या अपेक्षांशी जुळणारे मुलगे कमी प्रमाणात उपलब्ध असल्याचे पालकांचे म्हणणे आहे.

अपेक्षा वाढल्याने अडचणी आणखी वाढतात

विवाहासाठी अनेक पालक आणि मुलींकडून विशिष्ट अपेक्षा ठेवल्या जातात. मुलगा उच्चशिक्षित असावा, चांगल्या कंपनीत किंवा सरकारी नोकरीत असावा, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम असावा, स्वतःचे घर असावे, शहरात राहणारा असावा, तसेच कुटुंबाची पार्श्वभूमी चांगली असावी, अशा अपेक्षा असतात.

मात्र, अपेक्षा वाढत गेल्याने उपलब्ध स्थळांची संख्या कमी होते. काही वेळा मुलगा-मुलगी दोघांचे शिक्षण आणि करिअर चांगले असूनही वय, राहण्याचे ठिकाण, नोकरी, कुटुंबीय अपेक्षा किंवा जीवनशैली यामध्ये तफावत असल्याने विवाहाची चर्चा पुढे जात नाही.

समवयीन मुलगा शोधताना पालकांची धावपळ

वय वाढलेल्या मुलीसाठी समवयीन किंवा तिच्यापेक्षा काही वर्षांनी मोठा मुलगा शोधताना पालकांना अनेक अडचणी येत आहेत. अनेक कुटुंबांमध्ये मुलांच्या विवाहाचे वयही पुढे गेलेले असल्याने योग्य स्थळांची संख्या मर्यादित राहते.

स्थळ पाहण्यासाठी नातेवाईक, मित्रपरिवार, विवाह मंडळे, परिचय मेळावे आणि विविध माध्यमांचा आधार घेतला जात आहे. मात्र, अनेक स्थळांची माहिती घेतल्यानंतरही अपेक्षेनुसार जुळणारे स्थळ मिळत नसल्याने पालकांवरील मानसिक ताण वाढत असल्याचे चित्र आहे.

समाजातील बदलते चित्र

या बदलामागे केवळ मुलींचे वाढते वय हे कारण नसून समाजातील विवाहविषयक दृष्टिकोनात झालेला बदलही महत्त्वाचा आहे. शिक्षित मुलींना स्वतःच्या करिअरबरोबरच विवाहाचा निर्णय घेण्यामध्येही अधिक सहभाग हवा असतो. मुलगा-मुलगी दोघांकडूनही एकमेकांच्या शिक्षणाचा, करिअरचा आणि विचारांचा आदर करणारा जोडीदार अपेक्षित असतो.

त्यामुळे केवळ पारंपरिक निकषांवर स्थळ निश्चित करण्याऐवजी विचारसरणी, स्वभाव, परस्पर समजूतदारपणा आणि भविष्यातील जीवनशैली यांना महत्त्व दिले जात आहे.

आंतरजातीय विवाहाबाबतही बदलता दृष्टिकोन

सामाजिक बदलाचा आणखी एक परिणाम म्हणजे काही कुटुंबांमध्ये आंतरजातीय विवाहाबाबतचा दृष्टिकोन पूर्वीपेक्षा अधिक सकारात्मक होत असल्याचे दिसते. योग्य शिक्षण, नोकरी आणि स्वभाव असलेला जोडीदार मिळत असल्यास जात किंवा पारंपरिक सामाजिक चौकटीपेक्षा मुलगा-मुलीची परस्पर जुळवाजुळव महत्त्वाची मानणाऱ्या कुटुंबांची संख्या वाढत आहे.

मात्र, हा बदल सर्व समाजघटकांमध्ये समान प्रमाणात झालेला आहे असे म्हणता येणार नाही. अनेक कुटुंबांमध्ये आजही जात, उपजात, सामाजिक प्रतिष्ठा आणि कुटुंबाची पार्श्वभूमी हे विवाहासाठी महत्त्वाचे निकष आहेत.

पालकांनी काय करावे?

विवाहासाठी स्थळ शोधताना अवाजवी अपेक्षा न ठेवता मुलगा-मुलीच्या शिक्षण, स्वभाव, करिअर आणि भविष्यातील उद्दिष्टांचा विचार करणे आवश्यक आहे. योग्य वयात स्थळे पाहण्यास सुरुवात करणे, मुलगा-मुलगी यांच्यात संवाद घडवून आणणे आणि निर्णय प्रक्रियेत दोघांचीही मते जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

विवाह हा केवळ दोन कुटुंबांचा संबंध नसून दोन व्यक्तींच्या आयुष्याचा निर्णय असल्याने परस्पर संमती, समजूतदारपणा आणि विश्वास यांना प्राधान्य देणे गरजेचे आहे.

मुलींचे वाढते शिक्षण, करिअर आणि स्वावलंबन ही सकारात्मक सामाजिक परिवर्तनाची चिन्हे आहेत. त्याचवेळी विवाहाचे वय वाढल्यामुळे योग्य जोडीदार शोधताना काही कुटुंबांसमोर नवीन अडचणी निर्माण होत आहेत. अवास्तव अपेक्षा कमी करणे, योग्य संवाद साधणे आणि बदलत्या सामाजिक परिस्थितीशी जुळवून घेणे यामुळे या अडचणी काही प्रमाणात कमी होऊ शकतात.

अहमदनगरमधील या चर्चेतून विवाहसंस्थेतील बदलते सामाजिक वास्तव, मुलींचे वाढते वय आणि पालकांसमोरील स्थळ शोधण्याचे आव्हान अधोरेखित झाले आहे.