विशेष लेख: मकर संक्रांत - नात्यात गोडवा आणि विज्ञानाचा सण

दि.१३ (ग्रामीण उदय न्यूज नेटवर्क):-  मकर संक्रांत हा केवळ एक धार्मिक सण नसून तो खगोलशास्त्र, निसर्ग आणि समाजशास्त्र यांचा एक सुवर्णसंगम आहे. भारताच्या कानाकोपऱ्यात हा सण वेगवेगळ्या नावांनी (उदा. पोंगल, लोहरी, बिहू) साजरा केला जातो.

खगोलशास्त्रीय महत्त्व: या दिवशी सूर्य धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो. सूर्याचे उत्तरायण याच काळापासून सुरू होते. विज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिल्यास, या दिवसापासून दिवस मोठा आणि रात्र लहान होऊ लागते, जे अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचे प्रतीक आहे.

संक्रांत थंडीच्या दिवसात येते. या काळात शरीरातील उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी तीळ आणि गूळ यांचे सेवन केले जाते. 'तिळगुळ घ्या आणि गोड गोड बोला' ही म्हण केवळ गोड संवादासाठी नाही, तर त्यामागे स्नेहाचे नाते टिकवून ठेवण्याचा सामाजिक संदेश दडलेला आहे.

'काळा' रंग आणि 'पतंग' उडवण्याची मजा

सामान्यतः शुभ कार्यात काळा रंग टाळला जातो, परंतु संक्रांतीला तो आवर्जून घातला जातो. याचे कारण असे की काळा रंग उष्णता शोषून घेतो, जो थंडीच्या काळात शरीराला ऊब देतो. तसेच, पतंग उडवणे हे मुक्ततेचे प्रतीक आहे. मोकळ्या हवेत आणि कोवळ्या उन्हात वेळ घालवल्यामुळे शरीराला व्हिटॅमिन डी मिळते.

कृषी संस्कृती: हा सण शेतकऱ्यांच्या आनंदाचा सण आहे. नवीन आलेले धान्य (गहू, हरभरा, ऊस) देवाला अर्पण करून निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. सुगड पूजनाच्या माध्यमातून माती आणि शेतीशी असलेले नाते अधोरेखित केले जाते.

"तीळगूळ घ्या, गोड गोड बोला" > ही ओळ केवळ संवादासाठी नाही, तर जुन्या कटू आठवणी विसरून नात्यात नव्याने गोडवा निर्माण करण्याचे आवाहन करते.

आजच्या डिजिटल युगात सण साजरे करण्याची पद्धत बदलली आहे. आता शुभेच्छा केवळ सोशल मीडियावर मर्यादित न राहता, आपण पुन्हा एकदा आपल्या मातीकडे वळत आहोत:

• पर्यावरणपूरक पतंग: चिनी मांजा टाळून नैसर्गिक धागा वापरण्याकडे कल वाढला आहे.

• हळदी-कुंकू आणि सोशल गॅदरिंग: स्त्रियांसाठी हा सण स्नेहबंध दृढ करण्याचे उत्तम निमित्त ठरत आहे.

मकर संक्रांत आपल्याला शिकवते की बदल हा निसर्गाचा नियम आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य आपली दिशा बदलून चैतन्य आणतो, त्याचप्रमाणे आपणही आपल्यातील नकारात्मकता सोडून सकारात्मक विचारांची कास धरली पाहिजे.

तीळगूळ घ्या, गोड गोड बोला!